Poniższa próba podsumowania przeprowadzonej ankiety jest nie do końca obiektywną interpretacją jej wyników dokonaną na podstawie dostarczonych mi sprawozdań.  Jest to synteza opinii, którą starałem się uzupełnić pewnymi wyjaśnieniami, wprowadzenie do debaty planowanej na spotkaniu w Kędzierzynie-Koźlu.

Oto najistotniejsze spostrzeżenia:

Żelazna Kurtyna i pojęcie Zimnej Wojny są znane większości uczniów, ale data powstania Muru  nie jest znana, niektórzy mylą Mur Berliński z Żelazną Kurtyną, co ujawnia nieznajomość sytuacji Niemiec i ich granic w latach 60-tych (dotyczy to również uczniów z krajów Europy Środkowej i Wschodniej).

Wiedza o 6 państwach, które zapoczątkowały UE poprzez stworzenie Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali oraz o podpisaniu Traktatów Rzymskich  jest nikła, również wśród uczniów z państw założycielskich (wymieniają Hiszpanię, Wielką Brytanię i często zapominają o Niemczech!), co dowodzi nieznajomości kolejnych etapów rozszerzania UE.

Określenie granic wyznaczonych przez Żelazną Kurtynę sprawiło problem zwłaszcza naszym włoskim przyjaciołom (w tym także nauczycielom, podkreśla nasza koleżanka z  Caltanissetty). Problemem jest również usytuowanie na mapie niektórych państw i miast, np. państw byłej Jugosławii (Polska, Rumunia), uczniowie mylą Budapeszt z Bukaresztem (Francja), Warszawę z Pragą (Rumunia)

Żałuję, że nie otrzymałem żadnego komentarza do pytania: „Porównaj Europę  z 1962 z dzisiejszą. Co się zmieniło?”

Uczniowie wiedzą o istnieniu ruchów młodzieżowych w 1968 roku, ale różnice między krajami Wschodu i Zachodu są bardzo wyraźne.  Uczniowie francuscy i włoscy nie mają pojęcia  o Wiośnie Praskiej ani wydarzeniach w Polsce (październik, kwestia żydowska) w czasach Władysława Gomółki po Wojnie Sześciodniowej. Uczniowie polscy i węgierscy mają nikłą wiedzę na temat maja 1968 we Francji, żądań „rozpieszczonej” młodzieży ¹ z Zachodu w okresie wielkiego rozkwitu ² oraz kontestacji wojny wietnamskiej, która nie została wspomniana ani razu. Koniec Wojny w Algierii jest również mało znany poza Francją. ³

Generał de Gaulle twórca V Republiki,  jak również  Caudillo Franco wydają się być postaciami znanymi, z wyjątkiem uczniów z Rumunii, niektórzy licealiści włoscy mylą Franco z Pinochetem ! Nie zaznaczono na mapie dwóch pozostałych dyktatur: Portugalia  António de Oliveira Salazara i Grecja Pułkowników. Uczniowie nie są pewni, czy Włochy są monarchią konstytucyjną czy republiką parlamentarną.  

Wszyscy uczniowie słyszeli o Baby Boom, poza uczniami  z Cluj, którzy nie znają  the Beatles « kultowej grupy » lat 60-tych oraz mieli trudności ze wskazaniem typowych przedmiotów: mini spódniczka, radio tranzystorowe, czarno-biały telewizor, marki samochodów oraz moda « Peace and Love », rewolucja seksualna, narkotyki…

Wielu uczniów myli lata 60-te z kolejną dekadą. Zjawisko hippie » powstałe w Stanach Zjednoczonych jest lepiej znane niż moda  « yéyé ».  Festiwal Woodstock (15 - 18 sierpnia 1969), o którym mówiono wiele w mediach, zdaje się być znany  wielu naszym uczniom. Rock  jest częściej wymieniany niż twist. (Elvis, the King!).

Wielu uczniów wie, że w 1969 pierwszy człowiek stanął na księżycu, mówiono o tym wydarzeniu w sierpniu tego roku przy okazji 40-ej rocznicy.  Mogliśmy zapytać o Jurija Gagarina, pierwszego człowieka w kosmosie – bohatera Związku Radzieckiego (12 VIII 1961).

WNIOSKI :

Niektóre pytania zostały postawione w bardzo prosty sposób, nie wchodziliśmy w szczegóły naszych historii narodowych. Można było rozszerzyć ankietę dobrowolnie.⁴ Np. « kraje demokracji ludowej  » zdominowane przez ZSRR nie są jednolite! ⁵ , niektóre uznały za stosowne przeredagować pytania (Liceum Lövey).⁶ Inni partnerzy, wprost przeciwnie, stwierdzili, że ankieta była zbyt trudna (Hiszpania, Włochy): „Nasi uczniowie lepiej znają Średniowiecze!” podkreśliła z humorem nasza koleżanka z Toledo.  

Co nam pokazuje ta ankieta?  Stwierdzamy, że są dwie Europy, dwie historie wynikające z podziału naszego kontynentu na dwa bloki, co więcej, jest wiele historii, historii poszczególnych krajów, wiele odmiennych dróg, nawet wewnątrz tych samych bloków!  ⁸ Można też zastanawiać się nad istnieniem Europy jako aktora politycznego w latach 60-tych.

Czy w  naszych podręcznikach do historii nie mówi się dostatecznie o amerykańskim marzeniu, o „micie Kennedy’ego », o  « l’american way of life » ? (większość mód przychodzących spoza Atlantyku) i o « modelu  sowieckim » , który mu się sprzeciwiał?  A Hiszpania za rządów Franco ? Amerykańska moda nie jest obca Europejczykom ze Wschodu ⁹, ani w Hiszpanii przy jej otwarciu na turystykę (liberalny zwrot reżimu). EWG  jest « karłem politycznym » , który powstaje dyskretnie na podwalinach gospodarczych , czyż nie używało się określenia : « wspólny rynek » ? ¹⁰

Nasza ankieta została przeprowadzona w idealnym momencie!  W czasie, gdy obchodzimy 20 rocznicę zburzenia Muru Berlińskiego: symbolu odzyskanej wolności, gdy cała historia powojennej Europy, a zwłaszcza byłego bloku sowieckiego jest nagłaśniana przez media. Wykorzystajmy te okazję.    

Nasza ankieta pozwala ujawnić niewiedzę naszych uczniów (która czasem nas przeraża!), błędy, nieporozumienia, pomyłki chronologiczne i kontekstowe… Ale pokazuje też ich wiedzę!

Wydarzenia społeczne, mody są bliższe młodzieży niż wydarzenia polityczne.

Ankieta może stać się narzędziem, punktem wyjścia do dzielenia się pamięcią i podążania ku zrozumieniu złożoności oraz poznaniu „Innego”. Nie należy jednak pisać historii poprzez spojrzenie wyłącznie z Zachodu! Właśnie to jest wyzwaniem dla naszego projektu!

Jak mawiał Bronisław Geremek, historyk polski  , który był ucieleśnieniem  ducha europejskiego  : « nie możemy pozwolić, by historie Wschodu i Zachodu odwróciły się do siebie plecami ».¹¹

Daniel Micolon. Lycée Marseilleveyre Marseille.

9 listopada 2009

1- graffiti z  68 z Paryża  mocno zaskoczyły moich uczniów pisze koleżanka z Liceum Lövey.

2- « Les Trente Glorieuses » de Jean Fourastié, włoskie i niemieckie cuda gospodarcze…

3- Postawiłem to pytanie, by pokazać problem dekolonizacji, ale także tragedie Francji!  

4- Nie chciałem przekraczać liczby 20 pytań.

5- Np. Sytuacja Węgier była zupełnie inna niż sytuacja Rumunii (narodowy socjalizm  Nicolae Ceauşescu)  czy NRD !

6- « Pytania 1, 3 et 7 są bardzo zminimalizowane w przypadku krajów Europy Środkowej -

Podkreśla koleżanka z  Lycée Lövey z Budapeszt u- a pytanie  : Byli pod dominacja którego kraju ? jest tak tendencyjne, że wolałabym zapytać uczniów:

 Jakie wydarzenie wiąże się symbolicznie z początkiem Zimnej Wojny

 Gdzie znajdziemy na Węgrzech dowody na istnienie Żelaznej Kurtyny ?

 Wymieńcie kraje bloku sowieckiego ».

8- « Większość państw europejskich to Państwa-Narody … Wszystkie mają swoje historie, swoje systemy polityczne, kultury, które się przenikają zachowując swoją odmienność…”

Tony Judt(op-cit)4

9- np.  « droga węgierska » pomimo normalizacji po 1956, lub gaullizm we Francji. Ale również silna partia komunistyczna we Francji i Włoszech, wpływy marksizmu na Zachodzie, bardzo zróżnicowane ruchy lewicowe …

10- W 1966, 24 000 osób przybyło na koncert francuskiego piosenkarza  Johnny Hallyday w  Koszycach na Słowacji. wg Tony Judt (op-cit)

11- debaty wspólnotowe są zdominowane przez kwestie techniczne wokół “maratonów rolniczych”:  

cena mleka, masła, wina… i silną osobowość Generała de Gaulle, który sprzeciwia się przystąpieniu Wielkiej Brytanii do UE.  

12- Zdanie zamieszczone w preambule naszego projektu.